Željava - 4868

KRATKI ISTORIJAT AERODROMA

Početak izgradnje aerodroma Željava vezan je za daleku 1948. godinu, kada se počelo sa izborom i iznalaženjem mikrolokacija za pozicioniranje ovog velikog aerodromskog kompleksa. Izgradnja je, zajedno sa projektovanjem, trajala sve do 1968. godine i ta se godina ujedno smatra i godinom izgradnje. Te godine je sa aerodroma Pleso u Zagrebu preleteo čitav 117. lovački avijacijski puk (LAP) na aerodrom Željava kod Bihaća.

Konkretna gradnja aerodroma je počela 1956. godine, a da bi aerodrom zbog Ruske invazije na Čehoslovačku, proradio 1968. godine. Radovi su se intenzivno nastavili do 1978. godine. Pouzdano se zna da je aerodrom finansiran sredstvima međunarodne banke koja je sredstva odobrila za izgradnju puteva u SFRJ. Radovi su koštali oko 4 milijarde US dolara.

Najveći deo poslova je obavilo Građevinsko Preduzeće "PLANUM" - Beograd, koja je bila tada, a i sada je vojna građevinska firma. Skupa s njima su bili i njihovi kooperanti, kao što je Građevinsko Preduzeće "TEMPO" - Zagreb, a deo radova na bazi obavilo je Građevinsko Preduzeće "POMGRAD" - Split. Inače, oznaka Vojne Pošte na aerodromu Željava je bila 4868, što je označavalo, simbolično, početak prvih radova i puštanje u funkciju aerodroma.

Aerodrom Željava je građen do 1968. godine, kada je svečano otvoren i pušten u rad. Samo je nedostatak finansijskih sredstava odugovlačio vremenski rok završetka radova na ovom grandioznom projektu. Nakon 24 godine postojanja i rada, 1992. godine ovaj aerodromski kompleks je dignut u vazduh sa 56 tona eksploziva čije detonacije su trajale preko dva sata.

LOKACIJA

Ceo aerodrom je zauzimao prostor devet puta četiri kilometra, od čega je pola "parcele" na teritoriji Republike Bosne i Hercegovine, a pola na teritoriji Republike Hrvatske. Najbliži grad mu je Bihać u kojem je živelo aerodromsko ljudstvo i njihove familije. Konfiguracija planine Plješivica, a naročito njenog vrha, pružila je dobru mogućnost za protivvazdušnu zaštitu podzemnog objekta, kao i čitavog aerodroma. Treba naglasiti da je, kod izgradnje ovih objekata, prvi put primenjen i novi sistem podgrade ankerima i špricanim betonom sa i bez čeline mreže, a po potrebi i sa čelinim remenatama, koje se kasnije koriste bilo kao nosiva obloga, bilo kao njen sastavni deo, a sve u zavisnosti od vrste i kvaliteta stenske mase.

Takođe je prvi put primenjen sistem zahvatanja i sprovođenja curkova vode i vlažnih mesta kanalom ispod podne površine. Od svih uređaja ugrađenih u podzemnom objektu "KLEK", impozantnih 95% je bilo proizvedeno u domaćim fabrikama tadašnje SFRJ. Uz poletno-sletne staze na potplješevičkom platou, u utrobi planine Plješivica sagrađen je pravi grad koji je bio dobro zaštićen i od atomskih udara. Četiri velika ulaza ili, kako ih je ljudstvo zvalo "rupe", godinama su od očiju znatiželjnika skrivale u to vreme superčuvanu "vojnu tajnu" Jugoslovenske Narodne Armije i države Jugoslavije.